Reportage over het rugbyteam van het Sint-Lievensinternaat

door Katrien Lemahieu – opvoedster & coach rugbyteam

Rugby

Waar komt het woord rugby vandaan?
Het woord rugby is afgeleid van een plaatsnaam Rugby. Rugby is een marktstadje in het graafschap Warwickshire in Engeland, ten oosten van Coventry, aan de Avon. In de 16de eeuw werd hier een particuliere kostschool voor jongens gesticht, die vooral in de 19de eeuw, onder leiding van headmaster Thomas Arnold, tot grote bloei kwam.

Op 1 november 1923 werd op Rugby School een plaquette onthuld ter gelegenheid van de 100ste geboortedag van de balsport die aan deze school haar naam dankt. De tekst luidt: ‘Deze steen gedenkt het optreden van William Webb Ellis, die met superieure minachting voor de toenmalige regels van het voetbalspel als eerste de bal oppakte, ermee wegholde en zo het speciale kenmerk van rugby in het leven riep.’
William Webb Ellis (1807-1872) volgde onderwijs aan Rugby School en op Brasenose College en werd later predikant. Hij schreef enkele christelijke werkjes, waaronder A concise view to prophecy which relates to the Messiah (1832) en Dangerous errors of Romanism (1853). Was deze brave borst echt de uitvinder van zo’n onstuimige sport?

Al in 1885 concludeerde Shearman dat dit niet het geval was. F.M. Marshall kwam in 1892 tot dezelfde conclusie. Dat toch Ellis op de plaquette op Rugby School wordt genoemd, komt omdat een later onderzoek naar de ontstaansgeschiedenis van het rugby, dat in 1895 werd uitgevoerd door een commissie van de Old Rugbeian Society, al te zeer werd geïnterpreteerd ten gunste van Rugby School.
Deze commissie baseerde zich vooral op de getuigenis van een zekere Matthew Bloxam. Bloxam was echter al vijf jaar van school toen het zogeheten ‘Ellis-incident’ – zoals het in de rugby-literatuur genoemd wordt – plaatshad. Leerlingen die wèl samen met Ellis op school hadden gezeten, herinnerden zich hem vooral als een valsspeler, niet als De Man Die Als Eerste De Bal Opraapte. Dat zou trouwens een slecht idee zijn geweest, getuigde een oud-leerling, want omstreeks 1823 stond het oprapen van de bal gelijk aan zelfmoord.
De waarheid is dat men niet precies weet wie deze heldhaftige stap als eerste heeft gezet. Rugby werd vanaf het begin van de 19de eeuw op verschillende Engelse kostscholen gespeeld, en bestond uit een mengeling van dribbling, spelen met de voet, en handling, spelen met de hand. Iedere school had zijn eigen regels, zodat wedstrijden eigenlijk alleen tegen Old Boys gespeeld konden worden. Verschillende scholen gingen nu hun regels uniformeren. Zo was het vanaf 1841 op Rugby School toegestaan om de bal op te pakken. De regel werd later overgenomen door Cambridge, Oxford, Richmond en Blackheath, scholen die het rugby beslissend hebben gevormd.

Overigens leek het spel aanvankelijk nauwelijks op het huidige rugby. Zo was het aantal deelnemers onbeperkt: er deden soms wel een paar honderd jongens mee. Bovendien ging het er buitengewoon ruw aan toe. Het was bijvoorbeeld toegestaan de tegenstander opzettelijk tegen z’n schenen te trappen, wat hacking werd genoemd. Je mocht hem ook onderuit halen (tripping up). Onder schooljongens bleef de schade beperkt, maar toen ook volwassenen zich vol enthousiasme op de nieuwe sport stortten, leidde dit tot ernstige blessures. In 1866 legde een speler zelfs het loodje. In 1871, bij de oprichting van de Rugby Football Union, werden slaan en trappen dan ook officieel verboden. Het aantal spelers werd bij die gelegenheid teruggebracht tot twintig, later tot vijftien.

Het is opvallend hoe snel rugby buiten Groot-Brittannië bekend raakte. Al in 1873 werd in Frankrijk, in Le Havre, een rugbyclub opgericht. Nederland volgde spoedig daarna. In 1879 verenigde W.J.H. Mulier in Haarlem de eerste rugbyers in de Haarlemsche Football Club. Tot 1882 werd op de Koekamp in Haarlem rugby gespeeld, geen voetbal. In de decennia daarna trapte men weer alleen tegen de bal, maar in 1920 werd de Nederlandse Rugby Bond opgericht. De verleiding om de bal op te rapen bleek te groot.
naar Ewoud Sanders